حفاری اکتشافی: نقص و ضعف مهم در بخش معدن / تلاطم بخش معدن با نوسان تصمیمات دولتی
شفقنا اقتصادی -چین از سال ۲۰۱۵ تاکنون سالانه ۵ میلیون متر حفاری اکتشافی در حوزه معادن و استخراج مواد معدنی انجام میدهد، این در حالی است که کل حفاری اکتشافی ما با وجود دارا بودن منابع معدنی متعدد طی سالهای اخیر بیشتر از ۲۰۰هزار متر نبوده است. این را میتوان یک نقص و ضعف مهم در بخش معدن کشور معرفی کرد، زیرا همانطور که پیشتر به آن اشاره شد، معدن پیشران صنایع کشور است و با کمبود اکتشافات و استخراج منابع معدنی، نهتنها به توسعه معادن بلکه به رونق سایر بخشهای اقتصادی نیز دست نخواهیم یافت.
به گزارش شفقنا، ایران بهدلیل وجود ذخایر و منابع ارزشمند متعدد، از جمله کشورهای مهم معدنی جهان محسوب میشود، اما اعداد و ارقام ارائه شده حاکی از سهم اندک معادن و صنایع معدنی در تولید ناخالص داخلی است و انتظار میرود معادن نقش پررنگتری در تولید ناخالص داخلی کشور داشته باشند. «روزگارمعدن» درباره سهم کنونی معادن در تولید ناخالص داخلی و راهکارهای افزایش آن، با کارشناسان و فعالان معدنی گفتوگو کرد که در ادامه میخوانید:
معدن، پیشران صنایع
امین صفری، معاون توسعه معادن و صنایع معدنی شرکت سرمایهگذاری معادن و فلزات در گفتوگو با «روزگارمعدن» نقش معادن در تولید ناخالص داخلی را تنها منحصر بر اعداد و ارقام اعلام شده ندانست و در ابتدای صحبتهای خود گفت: اعداد اعلامشده از سهم معادن در تولید ناخالص داخلی کشور، تنها یک عدد ریاضی است و در واقعیت شاهد نقش پررنگتر بخش معدن در این حوزه هستیم. معدن بنا به ذات خود همواره پیشران بخشهای صنعتی و اقتصادی کشور است و در صورت بروز هرگونه مشکل در روند فعالیت معادن، به سایر بنگاههای تولیدی کشور بهویژه صنایع وابسته به آن نیز لطمه وارد خواهد شد؛ از همین رو نمیتوان نقش معادن در اقتصاد و تولید ناخالص داخلی را بهتنهایی و مستقل بررسی و باتوجه به اعداد بهدست آمده درباره آن اظهارنظر کرد. صفری ادامه داد: اگر معادن از چرخه فعالیتهای اقتصادی حذف شوند، تمامی بخشها از جمله صنایع معدنی برای بقا دچار مشکل خواهند شد. در مجموع میتوان گفت معادن در اعداد و ارقام سهم کمی در تولید ناخالص داخلی دارند اما پیشران و پشتیبان صنایع بزرگ و همچنین تمامی ابعاد اقتصاد کشور هستند؛ از این رو انتظار میرود به نقش معدن در اقتصاد کشور تنها در قالب یک عدد نگاه نشود و بنیادیتر و تخصصیتر به بررسی این مسائل بپردازیم.
اکتشاف ضامن توسعه معادن
این فعال معدنی در ادامه صحبتهای خود به اهمیت توسعه معادن و ثمرات آن در سایر حوزههای اقتصادی کشور اشاره کرد. او همچنین گسترش فعالیتهای اکتشافی را یکی از مهمترین راهکارهای افزایش سهم معادن در تولید ناخالص داخلی و پیشرفت صنایع معدنی عنوان کرد و گفت: نباید فراموش کرد که توسعه بخش معدن نهتنها منجر به افزایش سهم معادن در تولید ناخالص داخلی خواهد شد، بلکه به توسعه سایر صنایع از جمله صنایع معدنی نیز کمک شایانی خواهد کرد. بهطور کلی اگر بهدنبال راهکار برای توسعه فعالیتهای معدنی هستیم، باید به مسائل اکتشافی استخراج مواد معدنی بیش از پیش بپردازیم؛ همانطور که سایر کشورها به توسعه اقدامات اینچنینی پرداخته که از جمله آنها میتوان به کشور چین اشاره کرد. وی در ادامه تشریح کرد: چین از سال ۲۰۱۵ تاکنون سالانه ۵ میلیون متر حفاری اکتشافی در حوزه معادن و استخراج مواد معدنی انجام میدهد، این در حالی است که کل حفاری اکتشافی ما با وجود دارا بودن منابع معدنی متعدد طی سالهای اخیر بیشتر از ۲۰۰هزار متر نبوده است. این را میتوان یک نقص و ضعف مهم در بخش معدن کشور معرفی کرد، زیرا همانطور که پیشتر به آن اشاره شد، معدن پیشران صنایع کشور است و با کمبود اکتشافات و استخراج منابع معدنی، نهتنها به توسعه معادن بلکه به رونق سایر بخشهای اقتصادی نیز دست نخواهیم یافت.
ساماندهی فعالیتهای اکتشافی
صفری مهمترین اقدام در جهت توسعه اکتشافات را تدوین اطلاعات کافی و ایجاد شفافیت در آمار اکتشافی معرفی کرد. او معتقد است متولی بخش معدن در دولت سیزدهم، باید به سمت ساماندهی فعالیتهای اکتشافی حرکت کرده و با فراهمسازی زیرساختهای لازم و مناسب، فعالان را به سمت انجام اکتشافات عمیق سوق دهد. این فعال معدنی در این باره تصریح کرد: شفاف نبودن اطلاعات اکتشافی یکی از مواردی است که باعث شده فعالان بخش معدن ما نتوانند در حوزه اکتشاف و استخراج مواد معدنی بهصورت مطلوب عمل کنند. کشور در حال حاضر با بحران اتمام ذخایر اکتشافی و کمبود اکتشافات عمقی و مناسب مواجه است؛ از همین رو دولت باید با برنامهریزی و تدوین راهکارهای راهگشا، زنگ خطر اکتشافات را جدی گرفته و گرههای موجود را باز کند. وی در ادامه افزود: نخستین مسئلهای که انتظار میرود دولت به آن اهتمام ورزد، ساماندهی فعالیتها و روند در پیش گرفته ازسوی فعالان معدنی در بحث اکتشافات و انتشار آمارها در این حوزه است، چراکه انتشار این آمار ضمن تبیین مسیر در پیش گرفته شده فعالان این زمینه، از دوبارهکاریهایی که امروزه شاهد آن هستیم جلوگیری میکند.
بازدهی معدنی زمانبر است
بهرهگیری از نکات مهم مدیریتی مانند مسائل مرتبط با برنامهریزیهای جامع، تمامی بخشهای اقتصادی از جمله معدن و صنایع معدنی را به سمت توسعه و رونق سوق خواهد داد. در این شرایط معادن میتوانند با توانایی بیشتری نقش خود را در تولید ناخالص داخلی پررنگتر کنند؛ بنابراین تدوین طرحهای جامع همواره بهعنوان یکی از راهبردهای رشد بخش معدن ازسوی فعالان و کارشناسان این بخش مطرح میشود. کامران وکیل، دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران در گفتوگو با «روزگارمعدن» ، دیربازده بودن فعالیتهای معدنی را یکی از عوامل مهمی معرفی کرد که نیاز به وجود طرحهای جامع را توجیه میکند. او ضمن اعلام این موضوع که آینده و سودآوری معادن را در کوتاهمدت نمیتوان پیشبینی کرد، گفت: معدن یک فعالیت دیربازده است. از مرحله اکتشاف تا بهرهبرداری، معدنکار باید سالها در معدن هزینه و فعالیت کند تا به بهرهوری از ذخایر برسد. انتقال منابع انرژی مانند آب و برق به منطقه معدنی، احداث راه مناسب و جادهسازی، ساخت سازههای کارگری و باطلهبرداری همه جزو اقدامات زمانبر معدنی بهشمار میرود؛ بنابراین نمیتوان بهطور قطع درباره آینده یکساله معادن اظهارنظر کرد اما میتوان از مشکلاتی که در یک سال ممکن است فعالیت معدنی را دشوارتر کند، صحبت کرد؛ از این رو ذات فعالیتهای معدنی، ضرورت وجود برنامههای بلندمدت و همهجانبه را توجیه میکند و باید به سمت توجه به این مسئله حرکت کنیم.
بازگشت ثبات به معادن
وکیل در ادامه ثبات قوانین را از دیگر مزایای تدوین طرح جامع معرفی کرد. او در این باره گفت: مشکل ما در بخش معدن آن است که قوانین با تغییر دولتها و روی کار آمدن مسئولان جدید عوض میشد، اما طی سالهای اخیر هر چند ماه شاهد تغییرات مکرر قوانین هم توسط دولت و هم توسط مجلس شورای اسلامی بودیم. این موضوع نشانگر اهمیت وجود یک برنامه جامع و راهبردی برای فعالیتهای معادن و صنایع معدنی است، چراکه در صورت وجود طرح جامع و تبیین شدن اهداف، شاهد نوسانات در تصمیمات دولتی و در ادامه تلاطم بخش معدن و صنایع معدنی نخواهیم بود. وی در ادامه به برخی تصمیمات مانعزا برای فعالان معدنی اشاره کرد و افزود: امروزه تفکرات غلط مدیریتی در کشور، مخرب بخش معدن است. معدنکاری دارای فرآیندی طولانی و دشوار است اما متاسفانه برخی مسئولان این مقدمات و فرآیند را نادیده گرفته و تنها قسمت سوددهی این بخش را مد نظر قرار دادهاند. برخی تصمیمات حوزه معدن با همین نگاه مطرح و تصویب شد که سرانجام آن چیزی جز مشکلات و موانع نبود.
سخن پایانی…
برخی کارشناسان و فعالان اقتصادی معتقدند مهمترین صنایع ارزآور غیرنفتی بدون تولید و فعالیت بخش معدن از فعالیت باز میایستند؛ بنابراین اهمیت این بخش از اقتصاد که سررشته تولید و صنایع حیاتی کشور است را نمیتوان با درصد سهم آن در تولید ناخالص داخلی محاسبه کرد. اما عدهای دیگر بر این باورند که بخش معدن نیز باید جای خود را در تولید ناخالص داخلی محکم کند و این کار نیز برعهده دولت است. تمامی رویکردهای ذکرشده هدف توسعه همهجانبه اقتصاد کشور را دنبال میکنند؛ از همین رو بهنظر میرسد یکی از وظایف مهم امروزه دولت بهعنوان متولی بخش معدن، آن است که با تحلیلهای تخصصی به مطلوبترین راهکارها برای رفع موانع و دستیابی به حداکثر بهرهوری اقتصادی تلاش کند.