تردید بایدن برای بازگشت به برجام
شفقنا اقتصادی- یک مجله آمریکایی در یادداشتی با توجه به اعلام آمادگی ایران برای از سرگیری مذاکرات وین از ماه نوامبر، این سوال را مطرح کرد که آیا دولت بایدن با توجه به وعدههایی که برای در پیش گرفتن مسیر دیپلماسی با ایران و احیای توافق هستهای داده است، از فرصت ایجاد شده استفاده خواهد کرد یا نه. مجله ویک در یادداشتی درباره تمایل دولت جو بایدن برای رسیدن به توافقی با ایران نوشت: اگر ایران به توافق هستهای بازنگردد، احتمالا تقصیر آمریکا خواهد بود. ما این را از آنجا میدانیم که ایران روز چهارشنبه اعلام کرد به مذاکرات احیای توافق هستهای باز میگردد، توافقی که توسعه فناوریهای هستهای ایران را در ازای لغو تحریمهای اقتصادی محدود میکرد. خبر باعث تعجب شد، چون روی کار آمدن دولت ابراهیم رئیسی در ماه ژوئن، امیدها برای بازگشت آمریکا و ایران به یک توافق را تضعیف کرده بود. اما ظاهرا هنوز امیدی باقی است.ویک ادامه داد: حالا نوبت دولت بایدن است که تلاشی از روی حسننیت برای احیای توافق انجام دهد. مسئله این است که آیا از فرصت استفاده خواهد کرد یا نه. مشکل میتوان به آن پاسخ داد. بایدن سال گذشته وعده تعامل دوباره با ایران را داده بود اما تا کنون اقداماتی که در این راستا انجام داده است، بینتیجه و ناکارآمد بودهاند. دولت آمریکا در ماه فوریه پیشنهاد بازگشت همزمان ایران و آمریکا به توافق را رد کرد، یعنی آمریکا در ازای از سرگیری پایبندی ایران به توافق، تحریمها را لغو کند. در عوض، کاخ سفید به سادگی در واقع به ایران گفت: «اول شما». ایران به جای قبول کردن آن شروط یکطرفه و نامتعادل، انتخاب کرد به افزایش ذخایر اورانیومش ادامه دهد، اقدامی که یک سال پس از خروج دولت دونالد ترامپ از توافق انجام داد، اگرچه هنوز مقدار لازم برای ساختن یک بمب را ندارد.آنچه این مجله از آن به عنوان انتخاب ایران برای افزایش ذخایر اورانیوم یاد کرده است، در واقع به دنبال فاصله گرفتن تدریجی کشورمان در چند گام تعیین شده از تعهدات داوطلبانهاش در توافق انجام شده است که در نتیجه متحمل شدن تحریمهای دولت آمریکا پس از خروج یکجانبه از برجام و بدعهدی دولتهای اروپایی در عمل به تعهداتشان نسبت به عادیسازی روابط اقتصادی با ایران در راستای کاهش تاثیر تحریمها، رخ داد.مقامات ایران گفتهاند این اقدامات بازگشتپذیرند و به محض اجرایی شدن کامل توافق هستهای از سوی تمامی اعضای آن، به حالت قبل بازگردانده خواهند شد.در ادامه گزارش این مجله آمده است: این موضوع موجب شد اظهارات آمریکا و اسرائیل درباره ایران لحن خصومتآمیزتری به خود بگیرد. طی ماه گذشته، آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه آمریکا و یائیر لاپید وزیر امور خارجه اسراییل درباره یک پلان B[نقشه دوم] برای اجرایی شدن در صورت عدم احیای توافق هستهای، گفتوگو کردند. آنها به جزئیات اشارهای نکرده بودند اما به نظر میرسید این برنامه شامل سطحی از اقدام نظامی یا اقدامی سری علیه تاسیسات هستهای ایران. لاپید گفته بود،«اگر حکومتی تروریستی در تهران به یک سلاح هستهای دست یابد، ما باید وارد عمل شویم. باید روشن سازیم که جهان متمدن چنین چیزی را نمیپذیرد.در بخش پایانی یادداشت مجله ویک آمده است: جای تعجب ندارد افراطگراها در آمریکا و اسراییل تا حد زیادی در بیشتر مدت این ۲۰ سال گذشته مشتاق ورود به جنگ با ایران بودهاند. اما این هیاهو و تهدیدها بیشتر موجب ایستادگی تهران شد. دیپلماسی دولت اوباما که موجب انجام شدن توافق اصلی شد، شاید بزرگترین موفقیتی بوده است که آمریکا و متحدان آن در محدودسازی بلندپروازیهای هستهای ایران داشتهاند. آمادگی ایران برای بازگشت به میز مذاکرات نشان میدهد که این کشور صلح توافقی احیا شده را به تحریمها یا جنگ ترجیح میدهد. بایدن هم گفته است همین را میخواهد. حالا فرصتی پیش آمده است تا آن را ثابت کند.
وندی شرمن: تعطیل کردن برنامه غنی سازی ایران ناممکن است
معاون وزیر خارجه آمریکا در مصاحبهای تصریح کرده واشنگتن پیش از آغاز مذاکرات برجام به دنبال تعطیل کردن کل برنامه غنیسازی ایران بوده است. وندی شرمن، معاون وزیر خارجه آمریکا در مصاحبهای تصریح کرده که دولتهای آمریکا به دنبال تعطیل کردن کل برنامه غنیسازی ایران بودهاند اما «باراک اوباما»، رئیسجمهور سابق آمریکا به این نتیجه رسیده که نمیتوان دانشی که ایجاد شده را پس گرفت.شرمن در یک مصاحبه پادکستی با برنامه «Negotiators» (مذاکرهکنندگان) از مجله «فارنپالیسی» که سهشنبه منتشر شده به طور مفصل درباره تجربیاتش در خصوص شکلگیری توافق هستهای برجام توضیح داد.او در بخشی از این مصاحبه درباره سالهای قبل از آغاز مذاکرات برجام گفت: «ایالات متحده در همه نشستهای رسمی گفته بود که ایران نباید هیچ تأسیسات غنیسازی یا برنامه غنیسازی یا چیزهایی از این دست داشته باشد.»او اضافه کرد: «غنیسازی اورانیوم یکی از روشهای رساندن مواد هستهای به درجهای است که قابل استفاده در سلاح هستهای باشند. روش دیگر، پلوتونیوم است. ما میخواستیم این را (برنامه غنیسازی ایران) را تا ابد تعطیل کنیم تا آنها هیچ غنیسازیای نداشته باشند.»شرمن در ادامه تصریح کرد: «اما رئیسجمهور [اوباما] به این درک رسیده بود که مردم نمیتوانند دانشی را که یاد گرفتهاند از یاد ببرند. این بود که گفت درباره اینکه ایران، یک برنامه غنیسازی کوچک، محدود و غیرنظامی که ذیل معاهده منع اشاعه تسلیحات اتمی مجاز باشد و آژانس اتمی بر آن نظارت کند تأمل خواهد کرد.»اظهارات وندی شرمن تا اندازهای با آنچه «جان کری»، وزیر خارجه پیشین آمریکا در کتاب خاطراتش درباره ضرورت پذیرش غنیسازی ایران توسط حاکمیت آمریکا نوشته مطابقت دارد. کری، در آن کتاب خاطرنشان کرده بود حتی «جورج دبلیو بوش»، رئیسجمهور آمریکا قبل از اوباما هم در محافل خصوصی غنیسازی ایران را پذیرفته بود.
جان کری در بخشی از کتاب «هر روز موهبتی دیگر است» (Every Day Is Extra) مینویسد: «ایران برای سالهای زیادی استدلال میکرد که به عنوان عضو معاهده منع گسترش سلاح اتمی (انپیتی) و تا زمانی که کاملا در چارچوب محدودیتهای انپیتی قرار دارد، از حق غنیسازی اورانیوم برخوردار است. ما مرتب تاکید میکردیم که انپیتی فقط حق داشتن نیروی هستهای را تعیین کرده و بر میشمارد و برای هیچ یک از اعضا حق غنیسازی توسط خودشان را تعریف نکرده و این حق را اعطا نکرده است.»او نوشته است: « «جدای از اینکه آیا ایران “حق” غنی سازی دارد یا ندارد، من این را متوجه بودم که تا زمانی که ما آماده صحبت درباره احتمال تداوم غنی سازی ایران تحت محدودیتهای به دقت تعریف شده نباشیم، هیچ راهی برای تحقق دسترسی، شفاف سازی و محدودیت مورد نیاز برای اطمینان از عدم پیگیری برنامه اتمی نظامی توسط ایران وجود نخواهد داشت. شاید اصلا راهی برای آوردن ایران به میز مذاکره هم وجود نمیداشت. یک فرد عادی در ایران از این ایده که کشورش نمیتواند کاری که دیگر کشورهای مستقل انجام میدهند(غنی سازی)، به خاطر اینکه آمریکا از آنها میخواهد، عصبانی میشود. از نظر ایرانیها چنین چیزی تسلیم شدن محض در برابر آمریکا است؛ آمریکایی که از نظر آنها برای مدتهای بسیار طولانی در زمان (محمدرضا) شاه در استقلال و حاکمیت آنها دخالت میکرد». کری در کتابش نوشت: «موضع آمریکا برای مدت طولانی این بود که هرگونه غنی سازی هرچند هم غنی سازی خیلی محدود، برهم زننده هر گونه توافقی است، اما شرکای ما در گروه ۱+۵ به اجماع از این موضع کنار رفتند و آنها تصمیم گرفتند که به طور خاص به ایران چیزی که دیگر کشورها داشتند انجام میدادند، داده شود. از نظر آنها (شرکای آمریکا در ۱+۵) باید درباره غنی سازی در آینده صحبت شود تا ایرانیها مذاکرات را جدی بگیرند. من همچنین از گفتوگوهای خصوصیام فهمیدم که به رغم موضع علنی دولت بوش، این دولت در خفا و به صورت خصوصی موافق ایده(غنی سازی ایران) بود هر چند آنها هرگز درباره اینکه ساختار یا سطوح (غنی سازی) چگونه باشد، به جمعبندی و نتیجه نرسیدند». اظهارات شرمن و کری از آن جهت حائز اهمیت است که برخی از مقامهای آمریکایی ادعا میکنند فشار تحریمها عامل حضور ایران پای میز مذاکرات بوده است. این در حالی است که مقامهای جمهوری اسلامی ایران تأکید میکنند پیشرفتهای هستهای ایران، طرف آمریکایی را به عقبنشینی از تحریمهایی که با گذشت زمان اثرشان را از دست میدهند، وادار کرده است.
روزنامه اسکناس/