شفقنا اقتصادی– زمانی ویلفورد دو پارتو (۱۹۲۳- ۱۸۴۸) اقتصاددان ایتالیایی (اولین کسی که تلاش برای تهیه علم رفاه را آغاز کرد)، گفته بود: وقتی میتوانیم به طور منطقی از بهبود رفاه صحبت کنیم که یک تغییر، وضعیت افراد (حداقل یک نفر) را بهتر کند، بدون بدترکردن وضعیت فرد دیگری (این اصل به اصل پارتو مشهور است).
این اصل بر دو پیشفرض بنا شده است: اینکه رفاه اجتماعی منحصرا تابعی از رفاه فردی است و دیگر آنکه اگر رفاه یک فرد افزایش یابد، درحالیکه وضعیت کسی بدتر نشده باشد، رفاه اجتماعی افزایش مییابد. به نظر میرسد جهتگیری پارتو هم اقتصادی است و هم اخلاقی.
شاید بتوان با احتیاط گفت که پارتو شاخهای از اقتصاد را به نام اخلاق اقتصادی یا بهتر بگوییم، اقتصاد اخلاقی را معرفی و شاید پایهگذاری کرده باشد (بیشتر در حوزه اقتصاد رفاه). نگارنده این مطلب معتقد است بر برنامه حوزه رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه کشور، نگاهی فضیلتمحور شبیه آنچه گفته شد، حاکم است؛ البته با نوعی تعدیل و بومیسازی. اگر بگوییم که وزارت تعاون، کار و رفاه بیشتر جهتگیری رفاهمحور داشته است، به خطا نرفتهایم و محور این جهتگیری همانا معاونت رفاه آن وزارتخانه است.
بهوضوح مشخص است که موفقترین و مؤثرترین معاونت وزارت تعاون، کار و رفاه، معاونت رفاه بوده است. این موضوع به چند دلیل حادث شده است: برنامهریزی استراتژیک و عملیاتی دقیق، اجرای برنامههای تدوینشده با کمترین انحراف از برنامه و نظارت مستمر در حوزه رفاه و همچنین وجود افرادی با اعتقاد به برنامههای رفاه و با نگرش توسعهمحور در آن معاونت. آن معاونت سعی کرده از یک طرف به خانواده توجه کند و از طرف دیگر از خانوار نیز حمایت کند.
هم گشتالتی برنامهریزی کرده و هم به اجزا رصد و دقت کرده است. با مطرحکردن تز «خیر جمعی» به رفاه عمومی پرداخته و با برنامهریزی توانمندسازی شهروندان به فرد و فردیت جایگاهی ویژه در برنامههای رفاه بخشیده. برنامههای رفاه آن وزارتخانه از کل (عموم مردم) تا سطح اتمیزه و فردی را پوشش داده است.
شاید بتوان ابتکار و تازگی برنامههای حوزه رفاه آن وزارت را همین موضوع دانست؛ به عبارتی دیگر وزارت کار و رفاه سعی کرده نوعی بالانس میان اجتماع و فرد، کل و جزء، عدالت و آزادی برقرار کند. این تعادل بر پایه اصول طبیعی و زیستی انسان قرار دارد.
رمز موفقیت برنامههای حوزه رفاه همین نکته است؛ یعنی پیروی از اصول طبیعی مستتر در جامعه و برنامهریزی براساس آنها. شاید بتوان گفت اصل اخلاقی پارتو در برنامه رفاه وزارت رفاه رعایت شده است، اگر هم تبعیضی اتفاق افتاده، تبعیضی مثبت برای حمایت از اقشار کمتوان و آسیبپذیر بوده است. بسیار واضح است که رفاه یک جامعه از رونق تولید آن جامعه میگذرد و وزارت کار و رفاه بهدرستی این نکته را دریافته و تمام ظرفیتهای آن وزارتخانه را در راستای بهبود فضای کسبوکار (برای افزایش کمّی و ارتقای کیفی تولید) و به تبع آن افزایش رفاه مردم قرار داده است.
این وزارت با مطرحکردن تز خیر جمعی و طرح توانمندسازی، توانست رفاه را بهعنوان یک حق مسلم به مردم بشناساند و مردم را برای مشارکت در تحقق حقوق خویش ترغیب کند. رفاه تعادلمحور و فضیلتمدار، در بلندمدت شهروندانی متمدن و تلاشگر بار خواهد آورد. بدونشک برخورداری مردم از سطح مقبولی از رفاه نیازمند تلاش و همت همه نهادهای حاکمیتی، دولتی و خود مردم است.
منبع: روزنامه شرق
