شفقنا اقتصادی- دهه ۹۰ دوره عجیبی برای اقتصاد ایران بود، تشدید تحریمها، کاهش شدید درآمدهای نفتی، ناترازی در پرداختها و در نهایت جهشهای نرخ ارز از ویژگیهای اقتصادی این دهه بود که در این ایام میانگین رشد اقتصادی نیز نزدیک به صفر شد، که کشور با کاهش رشد سرمایهگذاریها، افزایش خروج سرمایه و از همه مهمتر مشکلات تورمی همراه شد. اما با پشت سر گذاشتن این دهه سخت برای اقتصاد ایران، حال رییس سازمان برنامه و بودجه نوید رشد اقتصادی مثبت در سال پیش رو را میدهد. مسعود میرکاظمی رییس سازمان برنامه و بودجه روز گذشته در نشستی با حضور روسای سازمان مدیریت و برنامهریزی استانها اظهار داشت: تنظیم بودجه ۱۴۰۱ را بر اساس مقتضیات کشور، اسناد بالادستی و توجه ویژه به برنامه در دستور کار داریم و در این برنامه تاکید اصلی بر تحقق رشد اقتصادی است و سهم هر یک از بخشها را مشخص و برای آن منبع درنظر میگیریم، بهطوری که قابل رصد و متضمن تحقق اهداف عالی اقتصاد باشد.
اقتصاد ایران بیش از این کوچک نخواهد شد
وحید شقاقیشهری، اقتصاددان در واکنش به سخنان رییس سازمان برنامه و بودجه برای رسیدن به رشد اقتصادی در برنامه ۱۴۰۱ اظهار داشت: امروز شاهد آن هستیم که اقتصاد ایران به اندازه کافی کوچک شده و در سه سال اخیر اقتصاد کشور رشد چندانی نداشت و همین موضوع باعث شد تا تولید ناخالص داخلی به رقم ۲۰۰ میلیارد دلار برسد. این در حالی است که پیش از تحریمهای امریکا میزان تولید ناخالص داخلی ایران ۴۳۰ میلیارد دلار بود. این اقتصاددان با اشاره به آخرین آمار بانک جهانی گفت: در این مدت اقتصاد ایران به واسطه افزایش نرخ ارز و شدت گرفتن تحریمها بهشدت افت داشت و تولید ناخالص داخلی کشور نه تنها کم شد بلکه فاصله ما را با رقبای منطقهایمان یعنی ترکیه و عربستان بسیار زیاد کرد به گونهای که تولید ناخالص داخلی ترکیه حدود ۷۳۰ میلیارد دلار است، این در حالی است که در گذشته فاصله تولید ناخالص ایران با عربستان و ترکیه حدود ۱۰۰ میلیارد دلار بود اما طی سه سال اخیر این میزان به بیش از ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد دلار رسیده است و از رقبای منطقهایمان عقب افتادهایم.
فاصله اقتصادی ایران با ترکیه بهشدت زیاد شده است
شقاقیشهری تصریح کرد: کشور ترکیه در سه ماهه اخیر رشد اقتصادی بسیار بالایی را تجربه کرده که برآوردها بیش از ۲۰ درصد را نشان میدهد و همه اینها گواه بر این است که فاصله ما با ترکیه بهشدت بیشتر شده و اقتصاد ایران در این مدت بهشدت کوچکتر شده است و این موضوع در آینده اقتصاد ایران را از حیث شاخص قدرت اقتصادی در منطقه تحت تاثیرقرار خواهد داد. این اقتصاددان تصریح کرد: اقتصاد ایران نیازمند رشدهای بالای زیادی است تا بتواند فاصله خود را با رقبای اصلی و کلیدی خود کاهش دهد. این موضوع که در حال حاضر ترکیه در سه ماهه اخیر ۲۰ درصد رشد اقتصادی داشته نشان میدهد که این کشور توانسته خودش را از بحران کرونا نجات دهد و از رکودی که به واسطه کرونا ایجاد شده بود رها شده است. او افزود: این در حالی است که ما همچنان با مسائل اقتصادی که رشد اقتصادی ما را تحت تاثیر قرار میدهد درگیر هستیم چرا که هنوز با کرونا دست و پنجه نرم میکنیم و آینده مشخصی هم برای این ویروس متصور نیستیم که همین امر باعث شکنندهتر شدن اقتصاد ایران شده است. این در حالی است که همه امید داشتند تا در سال ۱۴۰۰ با سرعت بخشیدن به واکسیناسیون این قضیه مهار شود اما میبینیم که آمار فوتیهای کرونا همچنان بالاست و همچنان وضعیت ما در حوزه کرونا نامناسب است و همین مساله موجب شده تا بسیاری از بخشها تحت تاثیر کرونا و درگیر رکود و انفعال شوند. این اقتصاددان با اشاره بهشدت گرفتن تحریمها از دوران ترامپ افزود: موضوع جذب سرمایههای داخلی و خارجی در گرو پیشبینیپذیر بودن اقتصاد کشور است و هنوز هم موضوع مربوط به مذاکرات با غرب روشن نشده و همین موضوع باعث افزایش نااطمینانیها در جامعه میشود.
افزایش نااطمینانیها تاثیر مستقیم بر رشد سرمایهگذاریها دارد
او ادامه داد: هر چقدر نااطمینانیها افزایش پیدا کند رشد سرمایهگذاریها هم تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و از این کانال هم رشد اقتصادی ایران تاثیر میپذیرد. ضمن آنکه هنوز هیچ گونه اصلاحات ساختاری که نشاندهنده بهبود فضای کسب و کار باشد صورت نگرفته و دولت سیزدهم به تازگی مستقر شده و باید دید که در خصوص اصلاحات ساختاری فراروی تولید چه اقداماتی از سوی دولت صورت خواهد گرفت. شقاقیشهری با تاکید بر اینکه اقتصاد ایران از این کوچکتر نخواهد شد، افزود: احتمال آنکه در سال آینده و سالهای آتی رشد اقتصادی را تجربه کنیم وجود دارد. اما این رشدهای اقتصادی حاصل اصلاحات ساختاری و حل مسائل کلیدی تولید نیست و این رشدهای اقتصادی در سالهای آینده تنها محصول کوچک شدن اقتصاد ایران است و اینکه این اقتصاد بیش از این کوچک نمیشود.
رشد اقتصادی به منزله خروج از رکود نیست
او ادامه داد: ممکن است رشد اقتصادی ایران در پایان سال ۱۴۰۰ به ۲ تا ۳ درصد مثبت برسد و در سال آینده نیز این رشدهای اقتصادی مجددا تکرار شود اما این رشدهای اقتصادی به منزله خروج از رکود و اصلاحات ساختاری در جهت حل مشکلات تولید نیست. او در خصوص احتمالات پیش روی کشور ادامه داد: سناریوی اول این است که اگر تحریمها کاهش پیدا کند یا اینکه برطرف شود ما میتوانیم با آزاد شدن منابع ارزی کشور و افزایش صادرات نفتی و غیرنفتی سال آینده رشدهای بیش از ۷ درصدی را تجربه کنیم که صرفا به واسطه رفع تحریمهاست که منجر به آزادسازی منابع ارزی و رشد صادرات نفتی خواهد بود. این اقتصاددان خاطرنشان کرد: با این اقدامات بخش ارزشافزوده و درآمدهای نفتی ایران رشد پیدا میکند البته این اتفاق در سال ۱۳۹۵ هم افتاد که رشد اقتصادی در ایران به حدود ۱۲.۵ درصد رسید که البته بیش از ۹ درصد آن به واسطه بخش نفت ایران بود که چندان ارزشی هم نداشت زیرا یک بار اتفاق افتاد و تمام شد.
نیازمند اصلاحات ساختاری برای رفع موانع تولید هستیم
او افزود: ضرورت دارد تا دولت سیزدهم اصلاحات ساختاری در خصوص رفع موانع تولید را آغاز کند از جمله بهبود فضای کسب و کار، پیشبینیپذیر بودن اقتصاد، کاهش انحصارها و رانتها، توسعه دیپلماسی، جذب سرمایههای داخلی و خارجی، حمایت نظام مالیاتی و بانکی از تولید و توسعه بخش خصوصی در کشور و حمایت از آنها و جذب بخش خصوصی برای توسعه سرمایهگذاریها و حل موانع رقابتپذیری در اقتصاد و اجرای سیاستهای اصل ۴۴ که لازم است با سرعت بیشتری پیگیری شود. شقاقیشهری خاطرنشان کرد: در صورتی که تحریمها برداشته شود و درآمدهای نفتی کشور افزایش پیدا کند احتمالا یک بار در سال ۱۴۰۱ رشد اقتصادی کشور به بیش از ۷ درصد خواهد رسید البته رشد اقتصادی که یک بار اتفاق بیفتد چندان ارزشی ندارد و باید در سه سال متوالی این رشد حاصل شود. او با بیان اینکه میانگین رشد اقتصادی ما در دهه ۹۰ صفر بوده، تصریح کرد: مهم این است که آیا دولت اصلاحات ساختاری در جهت رشد سرمایهگذاری و تولید را در دستور کار خواهد داشت یا خیر، که البته این رشد اقتصادی پیدرپی ارزشمند خواهد بود و اگر این رشد اقتصادی تنها در یک سال یا دو سال باشد نشاندهنده خروج از رکود نخواهد بود.
منبع: اعتماد
